"Historia to coś takiego co się nigdy nie zdarzyło opisane
przez kogoś kogo nigdy przy tym nie było" - Władysław Kopaliński



Uniwersytet Łódzki


doc. dr Ryszard Rosin

doc. dr Ryszard Rosin

kierownik Pracowni i Zakładu
Nauk Pomocniczych Historii UŁ
w latach 1973 - 1989

       Dnia 11 marca 2002 r. zmarł w wieku 83 lat, emerytowany docent Uniwersytetu Łódzkiego, dr Ryszard Rosin, były wieloletni kierownik Zakładu Nauk Pomocniczych Historii, Instytutu Historii UŁ.
       Ryszard Rosin urodził się 29 marca 1919 r. w Koninie, w rodzinie rzemieślniczej. w Koninie ukończył szkołę powszechną. Maturę uzyskał w maju 1938 r. w konińskim gimnazjum typu humanistycznego. w szkole powszechne i gimnazjum był czynnym członkiem Związku Harcerstwa Polskiego, ostatecznie doszedł do stopnia podharcmistrza.
       W stopniu plutonowego podchorążego ukończył przeszkolenie wojskowe w 29 pp Strzelców Kaniowskich w Kaliszu. We wrześniu 1939 r. brał udział m.in. w bitwie nad Bzurą i obronie Warszawy. w dniu 27 września 1939 r. ranny w nogę, blisko rok przebywał w szpitalach wojskowych. Podczas leczenia nawiązał kontakty z ruchem oporu. w latach 1940-1945 przebywał głównie w Koninie i innych miejscowościach należących wówczas do tzw. Kraju Warty. w Koninie prowadził sklepik z walorami filatelistycznymi, co ułatwiało pracę konspiracyjną. Polegała ona głównie na działalności wywiadowczej - zbierał więc dane o charakterze wojskowym, ale także wiadomości o nastrojach wśród ludności polskiej i Niemców, uczestniczył też w kolportażu prasy konspiracyjnej.
       Po zakończeniu działań wojennych podejmował różne prace dorywcze. Na jesieni 1947 r. rozpoczął studia historyczne na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Łódzkiego. Rok później, jednocześnie z kontynuacją studiów, rozpoczął pracę zawodową na Uniwersytecie Łódzkim, pełniąc w okresie od 1 XI 1948 r. do sierpnia 1951 r. kolejno funkcje asystenta-wolontariusza, zastępcy asystenta i asystenta. 22 V 1951 r. uzyskał stopień magistra filozofii w zakresie historii na podstawie pracy magisterskiej pt. Oblicze ideologiczne Galla Anonima w świetle jego kronik, którą napisał w Katedrze Historii Społecznej Starożytności i Średniowiecza, pod kierunkiem prof. Mariana Henryka Serejskiego. We wrześniu 1951 r. został przeniesiony do Zakładu Historii Polski Średniowiecznej i Nowożytnej, który w latach następnych wyodrębnił się w Zakład Historii Polski do XV w. i Nauk Pomocniczych Historii, kierowany przez prof. Stanisława Zajączkowskiego. w dniu 1 VII 1953 r.  R. Rosin otrzymał nominację na adiunkta. Stopień naukowy doktora nauk humanistycznych uzyskał w dniu 23 VI 1960 r. na podstawie dysertacji pt. Ziemia wieluńska w XII-XVI wieku. Promotorem był prof. S. Zajączkowski.
       Wracając pamięcią do lat młodości, w 1994 r., zwracał R. Rosin uwagę na znaczenie, jakie miało dla niego wychowanie przez harcerstwo, podkreślał rolę współpracy ze znanymi historykami w początkach swej kariery naukowej: Marianem Buczkiem, Natalią Gąsiorowską, Stefanem Krakowskim, Gryzeldą Missalową, Bogumiłem Zwolskim, a zwłaszcza Marianem Henrykiem Serejskim i Stanisławem Zajączkowskim. Podkreślał też, iż w późniejszym okresie Jego warsztat naukowy wzbogacały dokonania młodszych historyków - uczniów i kolegów.
       Już jako dość poważnie zaawansowany historyk-mediewista, a także nauczyciel akademicki, we wrześniu 1967 r. został mianowany starszym wykładowcą, a w dwa lata później docentem. w związku z poszerzeniem się tematyki badań prowadzonych w Zakładzie Historii Polski do XV w. i Nauk Pomocniczych Historii, którego kierownikiem w 1963 r. został prof. Stefan Krakowski, zaszła konieczność wyodrębnienia nauk pomocniczych w odrębną jednostkę. Zakład powstał w 1975 r. z przekształcenia istniejącej od roku 1973 Pracowni Nauk Pomocniczych Historii. Pracownią a następnie Zakładem kierował doc. dr R. Rosin do 1989 r. Oficjalne przejście doc. R. Rosina na emeryturę nie oznaczało zakończenia jego pracy dydaktycznej, jeszcze przez dwa lata kierował seminarium magisterskim.
       Doc. R. Rosin otworzył własne seminarium z nauk pomocniczych historii w 1969 r. w ciągu 22 lat powstały na nim 44 prace magisterskie. Tradycyjna forma zajęć seminaryjnych polegająca na omawianiu wystąpień studentów referujących koncepcje, źródła, literaturę oraz gotowe fragmenty prac magisterskich, została na tym seminarium wzbogacona o posiedzenia "warsztatowe". Kierownik seminarium oraz pracownicy Zakładu prezentowali zagadnienia źródłoznawcze, metodyczne i metodologiczne, problemy redakcyjne powstających opracowań i wydawnictw źródłowych. Częstokroć doc. Rosin podrywał się i podbiegał do tablicy, aby wyjaśniać na konkretnych przykładach zawiłości pisowni, np. nazw geograficzno-politycznych, skrótów i skrótowców, konstrukcję skomplikowanych przypisów, zapisów bibliograficznych. Omawiane były "od kuchni" kwestie organizacji sesji naukowych, opracowywania wydawnictw będących ich rezultatami, problemy redaktorstwa prac zbiorowych: od gromadzenia środków, poprzez negocjacje z autorami, ujednolicanie ujęcia treściowego i strony formalnej, aż po prezentację i promocję "wyrobu gotowego". Zajęcia te zachęciły niektórych magistrantów (M. Pisarkiewicz, J. Walicki, U. Zarzycka) do publikowania i uczestnictwa w życiu naukowym.
       Rozległość problematyki, powstających na seminarium prac magisterskich, świadczy o szerokich zainteresowaniach nie tylko studentów, ale i ich promotora. Klasycznych nauk pomocniczych dotyczyły prace z: genealogii (siedem, np. dotyczące rodów: Bielawskich, Duninów, Rytwiańskich, Sobockich, Żychlińskich, 1972-1985), heraldyki (dwie, np. J. Lokaj, Motywy roślinne w polskiej heraldyce rycerskiej, 1987), numizmatyki i sfragistyki (dwie, np. M.  Janik, Łódzkie pieczęcie cechowe, 1981), dyplomatyki (dwie, np. E. Kirchner, Polska kancelaria koronna Ludwika Węgierskiego, 1978). Dzieje miast i geografia historyczna były tematem czterech prac, np. K. Pach, Dzieje Łęczycy do polowy XVI w., 1980; I. Pawłowska, Nazewnictwo ulic i placów Piotrkowa Trybunalskiego na tle rozwoju przestrzennego miasta (do pierwszych lat po II wojnie światowej), 1991. z prowadzonymi od 1975 r. przez ZNPH badaniami nad epigrafiką Polski Środkowej wiąże się pięć prac magisterskich: J. Kempko, Epigrafika kolegiaty łowickiej, 1980, J. Marczuk, Epigrafika kościołów piotrkowskich XVI-XX w., 1985 i trzy monografie cmentarzy (Brzeziny, Łęczyca, Sochaczew).
       Problematyki nauk pomocniczych historii XIX i XX wieku. dotyczyło 14 prac, przede wszystkim z zakresu prasoznawstwa historycznego. Były to opracowania dotyczące głównie łódzkich gazet i czasopism, zarówno w ujęciu monograficznym, jak i analizujących przydatność źródłową zawartych w nich przekazów. Do pierwszej grupy należały m.in. K. Zawiei, "Neue Lodzer Zeitung". Gazeta mniejszości niemieckiej, 1990; K. Bobowicza, "Gazeta Pabianicka" 1926-1939, 1986. W drugiej, liczniejszej, warto zasygnalizować prace: A. Burawskiej, Życie teatralne Łodzi na podstawie "Gońca Łódzkiego" (1898-1906), 1975; B. Bandurki, Oświata łódzka na łamach "Dziennika Zarządu Miasta Łodzi" z lat 1919-1939, 1990. Były też prace wykraczające poza problematykę regionalną: J. Walickiego, Wojna domowa w Hiszpanii w polskim czasopiśmiennictwie fachowo-wojskowym, 1986; L. Kraskowskiego, Polska prasa codzienna we wrześniu-październiku 1939 r., 1990 (pierwsza na Wydziale Filozoficzno-Historycznym UŁ praca składana na komputerze). Warto też zwrócić uwagę na studium propagandy dla dzieci I. Abramczyk, Treści ideologiczne i polityczne w "Świerszczyku" z lat 1945-1956, 1991. Referowane były na tym seminarium także koncepcje i fragmenty prac doktorskich. Pod kierunkiem doc. dra R. Rosina powstały cztery prace doktorskie, które zostały opublikowane: J. Chańko, Gazeta "Rozwój" (1897-1915). Studium źródłoznawcze, Łódź 1982; A. Szymczakowa, Urzędnicy łęczyccy i sieradzcy do połowy XV wieku, Łódź 1984; taż, Urzędnicy łęczyccy, sieradzcy i wieluńscy XII-XV w. Spisy, (współautor J. Bieniak), Wrocław 1985; J. Wróbel, Przemiany ludnościowe spowodowane polityką okupanta hitlerowskiego w tzw. rejencji łódzkiej w latach 1939-1945, Warszawa 1987; M. Czemik, Poczta Królestwa Polskiego w latach 1815-1851. Organizacja i dokumentacja działalności, Wrocław 1987. Warto zwrócić uwagę, iż zajęcia seminaryjne były jedynie częścią pracy doc. R. Rosina z magistrantami i doktorantami, bowiem teksty wystąpień były wcześniej przez Niego wnikliwie analizowane i opatrywane szczegółowymi, acz niezmiernie trudnymi do odcyfrowania, uwagami na marginesach.
       Oprócz zajęć seminaryjnych doc. R. Rosin prowadził wykłady i ćwiczenia kursowe z następujących przedmiotów: Wstęp do badań historycznych. Nauki pomocnicze historii. Historia średniowieczna Polski, wykłady monograficzne z dziejów miast, regionalistyki i filatelistyki a ponadto lektorat z łaciny średniowiecznej.
       Głównymi nurtami zainteresowań badawczych doc. R. Rosina były: dzieje ziem Polski Środkowej w średniowieczu (badania osadnictwa, komunikacji, historii miast), badania nad zbrodniami Wehrmachtu w 1939 r. na tym obszarze, nurt filatelistyczny kreujący filatelistykę na nową naukę pomocniczą historii. Poważne osiągnięcia miał R. Rosin w zakresie edytorstwa, zarówno źródeł (do dziejów Łodzi oraz materiałów epigraficznych). Znanym i uznanym fachowcem był jeśli idzie o prace redakcyjne związane z publikacją monografii miast (Łódź, Kutno, Zgierz, Łęczyca) i materiałów z sesji naukowych.
       Pracownicy Zakładu, na czele z jego Kierownikiem, byli autorami licznych opracowań z zakresu historii regionalnej ziem Polski Środkowej, z których za najbardziej znaczące trzeba uznać monografie miast: Łódź. Dzieje miasta, pod red. R. Rosina, t. I. Do 1918 r., pod red. B. Baranowskiego i J. Fijałka, Warszawa 1982, wyd.  2 - 1988 (współautorzy: J. Chańko, J. Janczak, R. Rosin, J. Wróbel); Kutno. Dzieje miasta, pod red. R. Rosina, Warszawa 1984 (współautorzy: J. Chańko, R. Rosin), Zgierz. Dzieje miasta do 1988 roku, pod red. R. Rosina (współautorzy: M. Adamczewski, J. Chańko, R. Rosin).
       Do ważniejszych publikacji R. Rosina należy ponadto zaliczyć: Łódź 1423-1823-1973. Zarys dziejów i wybór dokumentów (współautor M. Bandurka), Łódź 1974 i obszerne fragmenty Encyklopedii filatelistyki (Warszawa 1993).
       Charakterystycznym rysem działalności naukowo-organizacyjnej R. Rosina było utrzymywanie ścisłych kontaktów z rozlicznymi stowarzyszeniami regionalnymi, co zaowocowało zorganizowaniem ok. 40 sesji naukowych i popularnonaukowych oraz wygłoszeniem ponad 50 referatów, wykładów i odczytów.
       R. Rosin był działaczem wielu organizacji: zawodowych, społecznych, naukowych. Najbardziej zaangażował się w różnych okresach swego życia w pracę w Związku Nauczycielstwa Polskiego, Polskim Związku Filatelistycznym, Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich, a zwłaszcza w Polskim Towarzystwie Historycznym.
       Do PTH należał od roku 1949. Już trzy lata później wszedł w skład Zarządu Oddziału i pełnił w nim różne funkcje we władzach Oddziału Łódzkiego, m.in. prezesa w latach 1977-1984 i redaktora naczelnego "Rocznika Łódzkiego". Z "Rocznikiem" współpracował 30 lat, początkowo jako sekretarz redakcji, a następnie członek kolegium redakcyjnego, aby w latach 1970-1975 objąć obowiązki redaktora naczelnego. Jego znajomość zasad i przepisów wydawniczych oraz zasad edytorskich była perfekcyjna.
       Działał także w Zarządzie Głównym PTH i jego komisjach. Od 1974 r. zasiadał wielokrotnie we władzach ZG PTH. Był aktywnym członkiem Komisji Archiwistyki i Nauk Pomocniczych Historii oraz Komisji Regionalnej, współpracował z  Komisją Mediewistyczną i Komisją Wydawniczą, wchodził w skład Głównej Komisji Rewizyjnej. w latach 1973-1975 reprezentował Okręg Łódzki w Ogólnopolskim Komitecie Olimpiady Historycznej. w uznaniu zasług doc. dra R.  Rosina, Walne Zgromadzenie Delegatów PTH, na wniosek Zarządu OL PTH, przyznało Mu 14 XII 1991 r. godność Członka Honorowego, a Zarząd Oddziału wraz z redakcją "Rocznika Łódzkiego" poświęcił tom XL tego pisma na prezentację Jego dorobku naukowego oraz prace Jego przyjaciół i uczniów Mu dedykowane.
       Ryszard Rosin był związany ze studenckim ruchem naukowym. Do Studenckiego Koła Naukowego Historyków UŁ należał od 1949 r., a w latach 1976-1988 był opiekunem i koordynatorem programu badań nad epigrafiką staropolską i nowożytną ziem Polski Środkowej, prowadzonych przez studentów i pracowników naukowych na letnich obozach naukowych, otrzymał godność Honorowego Członka SKNH.
       Dorobek R. Rosina zamyka się liczbą 283 pozycji bibliograficznych. Choć wiele z nich to prace drobne, recenzje, sprawozdania, przyczynki, to jednak liczne są też teksty obszerne, ważne, znaczące w nauce historycznej. Charakterystykę dorobku doc. R. Rosina zaprezentował prof. Stefan Krakowski w , "Roczniku Łódzkim", t. XL, 1993 w artykule pt. Docent dr Ryszard Rosin. Badacz -nauczyciel - wychowawca - działacz społeczny (s. 11-23). Ponadto Alicja Szymczakowa i Jan Chańko zredagowali Bibliografię prac drukowanych doc. dra Ryszarda Rosina (s. 25-47). w kolejnym XLI tomie "Rocznika" z 1994 r. znalazło się sprawozdanie J. Chańko charakteryzujące przebieg uroczystości jubileuszowych 45 lecia pracy zawodowej R. Rosina. Publikacje te dają dość wszechstronny, poza rozwiniętym szerzej powyżej wątkiem promotorstwa prac magisterskich, obraz Jego dokonań do 1993 r.
       Na dorobek ostatnich, niecałych dziesięciu lat pracy R. Rosina, jako badacza i redaktora, składają się przede wszystkim większe i mniejsze rozdziały, podrozdziały i fragmenty monografii Zgierza i Łęczycy. Ponadto publikował rozdziały i podrozdziały w monografiach Brzezin i Łasku. Kilkadziesiąt haseł opracowanych zostało przez doc. dra R. Rosina w Encyklopedii filatelistyki. Był w niej redaktorem działu Historia poczty l. Rola R.  Rosina jako redaktora monografii Zgierza i Łęczycy musi być szczególnie doceniona. Był nie tylko redaktorem ale organizatorem badań, niestrudzonym w uzupełnianiu i poprawianiu cudzych tekstów. Gdy nie można było znaleźć autora dla danego fragmentu, doc. Rosin sam podejmował badania i uzupełniał monografię. Nie ustawał zwłaszcza w wysiłkach, aby ostatnie dzieło ukazujące się pod Jego redakcją- praca o Łęczycy, mogło ukazać się w końcu w 2001 r. Na początku 2002 r. planował jeszcze prace nad uzupełnieniami do tej monografii, które miały zaowocować ponad stustronicowym Suplementem.
       Wśród licznych odznaczeń jakie otrzymał R. Rosin należy wymienić chociaż te najważniejsze: Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1997), Krzyż Oficerski OOP (1983), Krzyż Kawalerski OOP (1973), Złoty Krzyż Zasługi (1964), tytuł honorowy "Zasłużony Nauczyciel Polski Ludowej" (1985), Medal Tysiąclecia Państwa Polskiego, Odznaka Tysiąclecia (dwukrotnie). Medale 30-lecia (1974) i 40-lecia Polski Ludowej (1985), Odznaka Zasłużonego Działacza FJN (1972). W związku z pracą naukową otrzymał m.in.: Medal Komisji Edukacji Narodowej (1980), Medal UŁ "w Służbie Społeczeństwa i Nauki" (1975), nagrody Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki: indywidualna za osiągnięcia w dziedzinie dydaktyczno-wychowawczej (1974), zespołowe za osiągnięcia w dziedzinie badań naukowych (1982, 1988), nagrody Rektora: indywidualna (1974) i sześć zespołowych i stopnia oraz za osiągnięcia dydaktyczno-wychowawcze i organizacyjne. Za opublikowanie III tomu Corpus inscriptionum Poloniae R. Rosin i zespół badań epigraficznych uzyskali nagrodę prezydenta m. Łodzi. Wśród miast, które uhonorowały Jubilata za Jego działalność naukową i popularnonaukową, znajdują się: Łódź i woj. łódzkie, Piotrków Trybunalski, Sieradz, Skierniewice, Kutno, Płock, Wieluń, Łęczyca, Tomaszów Mazowiecki. Wśród odznaczeń nadanych przez instytucje i organizacje ogólnokrajowe figurują: Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej (srebrny i złoty). Medal pamiątkowy Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Złota Odznaka ZNP, Odznaka Zasłużony Działacz Kultury (1972), bardzo liczne odznaki i medale za zasługi dla ruchu filatelistycznego, jak też wiążąca się z tym odznaka Zasłużony Działacz Łączności.
       Autor nekrologu miał okazję, przez ponad 30 lat nauki i pracy poznać wszechstronnie pracowitość, rzetelność, zaangażowanie w pracy badawczej i dydaktycznej doc. R. Rosina. Imponująca była Jego aktywność w różnorakich formach życia społecznego. Był pełen koleżeństwa i życzliwości wobec ludzi. w pamięci uczniów, kolegów, znajomych pozostanie doc. dr R. Rosin człowiekiem ogromnej wiedzy, doświadczonym i uczynnym, życzliwym i sympatycznym, wesołym i dowcipnym. Pozostawiony przezeń dorobek naukowy, będzie nie tylko przypominał Zmarłego, ale także inspirował dalsze badania i prace redakcyjne.

opracował Jan Chańko
"Rocznik Łódzki"
T. XLIX, 2002


Publikacje
(1993-2001)

Ta część bibliografii autorskiej doc. dr R. Rosina, opracowana przez dra Jana Chańko, została opublikowana w tomie XLIX "Rocznika Łódzkiego" w 2002 roku. Stanowi ona kontynuację Bibliografii prac drukowanych doc. dra Ryszarda Rosina zamieszczonej w tomie XL "Rocznika Łódzkiego" z 1993 roku.